Klauzula informacyjna

język polski język angielski język niemiecki historia biologia matematyka fizyka chemia informatyka religia wychowanie fizyczne geografia wos edukacja dla bezpieczeństwa

klasa 8

język polski

OGÓLNE KRYTERIA OCENIANIA DLA KLASY 8

 

dopuszczający

·         poziom umiejętności i wiadomości objętych wymaganiami edukacyjnymi klasy 8 umożliwia osiąganie celów polonistycznych

·         uczeń potra wykonać zadania teoretyczne i praktyczne o niewielkim poziomie trudności

dostateczny

·         poziom zdobytych umiejętności i wiadomości objętych wymaganiami edukacyjnymi klasy 8 pozwala na rozwijanie kompetencji ujętych wprogramie i wynikających
z podstawy programowej

·         uczeń wykonuje zadania teoretyczne i praktyczne typowe o średnim poziomie trudności ujętych w programie i wynikających z podstawy programowej

dobry

·         uczeń poprawnie stosuje wiadomości i umiejętności ujęte w programie nauczania
i
wynikające z podstawy programowej, rozwiązuje samodzielnie typowe zadania teoretyczne i praktyczne

bardzo dobry

·         uczeń sprawnie się pouguje zdobytymi wiadomościami, rozwiązuje samodzielnie problemy teoretyczne i praktyczne ujęte w programie nauczania i wynikające
z podstawy programowej, potra
zastosować poznawiedzę do rozwiązywania zadań i problemów w nowych sytuacjach

celucy

·         uczeń biegle się pouguje zdobytymi wiadomościami i umiejętnościami
w rozwiązywaniu problemów teoretycznych i praktycznych objętych programem nauczania i wynikających z  podstawy programowej, proponuje rozwiązania nietypowe; jest twórczy, rozwija własne uzdolnienia

 

 

SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA DLA ABSOLWENTA SZKOŁY PODSTAWOWEJ

 

 

Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który:

 

Kształcenie literackie i kulturowe

SŁUCHANIE

·         rozumie większość poleceń

·         uważnie słucha wypowiedzi kolegów i nauczyciela, wyraża prośbę o powtórzenie wypowiedzi

·         ucha nagrania wzorcowej recytacji

·         mówi na temat najważniejszych trci wyuchanego utworu

·         rozpoznaje typowe fragmenty informacyjne i perswazyjne w wyuchanym tekście

·         rozpoznaje emocje towarzyszące osobie wypowiadającej się, rozumie ogólny sens jej wypowiedzi

 

CZYTANIE UTWORÓW LITERACKICH I ODBIÓR TEKSTÓW KULTURY

·         czyta teksty współczesne i dawne, w tym pisane gwarą[1]

·         wskazuje w tekstach archaizmy i wyrazy należące do gwar, odszukuje ich znaczenie w przypisach

·         odczytuje tekst literacki i inne dzieła sztuki (np. obraz, rzeźbę, grafikę, fotografię) na poziomie dosłownym, na poziomie krytycznym z pomocą nauczyciela i rówieśników określa temat utworu i poruszony problem, odnosi się do wybranych kontekstów, np. biograficznego, historycznego, kulturowego

·         rozpoznaje wypowiedź o charakterze emocjonalnym, argumentacyjnym, wskazuje
w tekście argumentacyjnym tezę, argument i przykłady

·         rozpoznaje w tekście najważniejsze informacje, opinie i fakty

·         rozróżnia fikcję i kłamstwo

·         wie, czym są perswazja, sugestia, ironia, rozpoznaje je w typowych tekstach i sytuacjach

·         zauważa wybrane elementy tragizmu i komizmu w dziele literackim

·         wskazuje nadawcę i adresata wypowiedzi

·         dostrzega i krótko omawia główne motywy postępowania bohaterów

·         odczytując sens utworu, dostrzega wartości, takie jak przyjaźń, wierność, patriotyzm;

·         czyta utwory liryczne i dostrzega cechy liryki jako rodzaju literackiego

·         zna gatunki należące do liryki: sonet, pieśń, tren, hymn, fraszka

·         odróżnia osobę mówiącą w wierszu od autora tekstu, bohatera utworu od podmiotu lirycznego

·         wymienia środki wyrazu artystycznego wypowiedzi: epitet, uosobienie, ożywienie, neologizm, prozaizm, eufemizm, inwokację, pytanie retoryczne, apostrofę, anaforę, porównanie, porównanie homeryckie, archaizację, kolokwializm – potrafi je wskazać
z pomocą nauczyciela

·         dostrzega obrazy poetyckie w utworze, potrafi krótko je opisać 

·         czyta utwory epickie i zna cechy epiki jako rodzaju literackiego, wymienia gatunki należące do epiki – opowiadanie, powieść (i jej odmiany), legendę, baśń, przypowieść (parabolę), mit, nowelę, bajkę pamiętnik, dziennik, fantasy, epopeję

·         zna elementy rytmizujące wypowiedź – wers, rym, strofa, refren

·         wymienia elementy konstrukcyjne świata przedstawionego w utworze

·         wskazuje w utworze bohaterów głównych i drugoplanowych, wątek główny i poboczny, omawia zdarzenia wchodzące w skład akcji utworu

·         odróżnia narratora od autora tekstu i bohatera utworu

·         rozżnia narrację pierwszo- i trzecioosobową

·         rozpoznaje w tekście epickim fragmenty opowiadania i opisu

·         wskazuje tytuł, podtytuł, motto, puentę, punkt kulminacyjny

·         zna cechy komiksu, piosenki

·         odróżnia dramat od innych rodzajów literackich, wskazuje elementy dramatu: akt, scena, tekst główny, didaskalia, monolog (w tym monolog wewnętrzny) i dialog; zna podział dramatu na tragedię, komedię i dramat właściwy

·         czyta scenariusze, rozumiejąc ich specyficzną budowę i treść

·         potrafi zakwalifikować znane mu teksty jako baśń, bajkę, legendę, mit, nowelę, pamiętnik, dziennik, balladę i satyrę

·         pouguje sspisem trci, cytatem z poszanowaniem praw autorskich

·         odróżnia tekst literacki od naukowego i popularnonaukowego, z pomocą nauczyciela wyszukuje najważniejsze informacje w tekście popularnonaukowym, naukowym, publicystycznym

·         wymienia gatunki dziennikarskie: wywiad, felieton, artykuł, reportaż

·         z pomocą nauczyciela wskazuje  symbole i alegorie w omawianych tekstach kultury

·         zna terminy adaptacja lmowa i adaptacja teatralna

·         wymienia osoby uczestniczące w procesie powstawania przedstawienia teatralnego oraz filmu (reżyser, aktor, scenograf, charakteryzator, scenarzysta, kostiumolog)

·         zauważa najważniejsze związki między dziełem literackim a innym tekstem kultury

·         wspólnie z innymi dokonuje przekładu intersemiotycznego tekstów kultury i interpretacji zjawisk społecznych w ramach różnych projektów grupowych

·         wie, czym jest aforyzm i anegdota

·         z pomocą nauczyciela wskazuje w cudzej wypowiedzi (w tym literackiej) elementy retoryki: powtórzenia, pytania retoryczne, apostrofy, wyliczenia, wykrzyknienia

·      identyfikuje styl oficjalny, nieoficjalny (potoczny), urzędowy (mówiony i pisany)
i artystyczny

 

Tworzenie wypowiedzi (elementy retoryki, mówienie i pisanie)

·         pisze na temat, stara się zachować poprawność językową, ortograczną i interpunkcyjną tekstu

·    zna najważniejsze zasady interpunkcji zdania pojedynczego, złożonego i wielokrotnie złożonego, stara się je stosować w praktyce, popełnione błędy nie uniemożliwiają zrozumienia całości tekstu,

·         układa tekst o trójdzielnej kompozycji z uwzględnieniem akapitów, stosuje cytat

·         stara się o estetyczny zapis wypowiedzi

·         sporządza w różnych formach notatkę dotyczącą wysłuchanej wypowiedzi

·         redaguje zrozumiałe ogłoszenie, zaproszenie, zawiadomienie, pozdrowienia, życzenia, gratulacje, dedykację, uwzględniając w nich najważniejsze, niezbędne elementy oraz właściwy zapis graficzny

·         tworzy plan dłuższej wypowiedzi

·         formułuje treść sms-a, e-maila, starając się o ich poprawny zapis ortograficzny, dodaje komentarz do przeczytanej informacji elektronicznej 

·         streszcza, skraca tekst (w tym tekst popularnonaukowy), poprawnie przytaczając większość zagadnień

·         pisze schematyczny opis, charakterystykę, sprawozdanie, list nieoficjalny i oficjalny

·         tworzy krótką wypowiedź o charakterze argumentacyjnym

·         w rozprawce z pomocą nauczyciela formułuje tezę, hipotezę oraz argumenty, odróżnia przykład od argumentu, wnioskuje, stara się stosować właściwe rozprawce słownictwo

·         pisze proste opowiadanie odtwórcze i twórcze; wie, jak umicić dialog w tekście

·         stosuje narrację pierwszo- i trzecioosobową

·         opisuje i charakteryzuje siebie, postaci rzeczywiste i kcyjne, porównuje wybrane cechy bohaterów literackich i rzeczywistych

·         pisze swój życiorys, CV, a z pomocą nauczyciela podanie i list motywacyjny we własnej sprawie

·         przygotowuje prosty wywiad, zachowując jego układ (pytania – odpowiedzi)

·         opisuje elementy dzia malarskiego, grafiki, plakatu, rzeźby, fotografii, wykorzystuje
w nich z pomocą nauczyciela podane konteksty

·         wspólnie z innymi uczniami pisze scenariusz na podstawie dzieła literackiego lub twórczy, zapisuje w nim dialogi 

·         pisze prostą, schematyczną recenzję książki/filmu/przedstawienia

·         mówi na temat

·         wyraża swoje zdanie i umie je krótko, ale logicznie uzasadnić

·         w tekstach mówionych zachowuje poprawność akcentowania wyrazów i zdań, dba
o poprawną wymowę, nie popełnia wielu rażących błędów językowych, jego wypowiedź jest komunikatywna

·         wygłasza krótki monolog, podejmuje próbę wygłaszania przemówienia oraz próby uczestniczenia w dyskusji

·         wygłasza z pamięci tekst poetycki

 

Kształcenie językowe (gramatyka języka polskiego, komunikacja językowa i kultura języka, ortografia i interpunkcja)

·         zna podstawowe zasady ortograficzne (u, ó, ż, rz, ch, h, om, on, em, en, ą, ę, pisownia przedrostków, wielka i mała litera, zasady dotyczące pisowni zakończeń wyrazów, oznaczenia miękkości spółgłosek) i najważniejsze wyjątki od nich, stara się stosować je
w praktyce, w razie problemów korzysta ze słownika ortograficznego 

·         wie, czym jest błąd językowy, stara się stosować podstawowe zasady poprawności językowej, a w razie wątpliwości korzysta ze słowników, przede wszystkim słownika języka polskiego, słownika poprawnej polszczyzny oraz słownika frazeologicznego

·         ma podstawową wiedzę (stosuje ją w praktyce samodzielnie lub z niewielką pomocą)
z zakresu gramatyki języka polskiego:

– fonetyki zna różnicę między głoską a literą; rozżnia samogłoski i spółoski, oski dźwczne, bezdźwięczne (np. w parach p-b, t-d itd.), ustne, nosowe, twarde i miękkie; wie, na czym polega zjawisko upodobnień pod względem dźwięczności i uproszczeń grup spółgłoskowych, utraty dźwięczności w wygłosie, dostrzega rozbieżności między mową a pismem,

owotwórstwa i ownictwa wie, czym są wyraz podstawowy i pochodny, podstawa owotwórcza, formant, rdzeń, rodzina wyrazów i rozpoznaje je na przykładach omawianych na lekcji, rozumie różnicę między wyrazem pokrewnym a bliskoznacznym, dostrzega zróżnicowanie formantów pod względem ich funkcji, rozumie różnicę między realnym a słowotwórczym znaczeniem wyrazów, odróżnia typy wyrazów złożonych, zna typy skrótów i skrótowców oraz stosuje zasady interpunkcji w ich zapisie, zna i rozumie znaczenie wybranych przyów, powiedzeń, frazeologizmów itp., z pomocą nauczyciela odróżnia synonimy, antonimy, homonimy, rozpoznaje wyrazy rodzime i zapożyczone, zna pojęcia treść i zakres wyrazu, język ogólnonarodowy, gwara, dialekt,

eksji – rozpoznaje na typowych przykładach części mowy: odmienne – rzeczownik
(z podziałem na osobowy, nieosobowy, żywotny, nieżywotny, pospolity, własny), czasownik (dokonany, niedokonany, czasownik w stronie czynnej, biernej i zwrotnej), przymiotnik, liczebnik (i jego rodzaje), potrafi je odmieniać, w wyrazach oddziela temat od końcówki; rozpoznaje na typowych przykładach nieodmienne części mowy – przysłówek (w tym odprzymiotnikowy), samodzielne i niesamodzielne (spójnik, partykuła, przyimek), stara się stosować wiedzę o częściach mowy w poprawnym zapisie: głosek dźwięcznych i bezdźwięcznych, przyimków, zakończeń czasowników, partykuły nie i -by z różnymi częściami mowy
, zna imiesłowy, z pomocą nauczyciela wyjaśnia zasady ich tworzenia i odmiany,

sadni – rozpoznaje na typowych  przykładach części zdania: podmiot, orzeczenie, przydawkę, dopełnienie, okolicznik, rozpoznaje związki wyrazów w zdaniu pojedynczym, a także zależności między zdaniami składowymi w zdaniu złożonym, przy pomocy nauczyciela wskazuje człon nadrzędny i podrzędny, wykorzystuje wiedzę o budowie wypowiedzenia pojedynczego i złożonego w przekształcaniu zdań pojedynczych na złożone i odwrotnie oraz wypowiedzeń z imiesłowowym równoważnikiem zdania na zdanie złożone i odwrotnie, rozpoznaje zdania bezpodmiotowe, dokonuje przekształceń z mowy zależnej na niezależną i odwrotnie, sporządza wykresy typowych zdań pojedynczych, złożonych i wielokrotnie złożonych, wyodrębnia zdania składowe w typowych zdaniach złożonych i wielokrotnie złożonych, potrafi wymienić i określić na łatwych przykładach rodzaje zdań pojedynczych (rozwinięte i nierozwinięte, oznajmujące, rozkazujące, pytające, wykrzyknikowe), złożonych (współrzędnie i podrzędnie), odróżnia zdania, uwzględniając cel wypowiedzi: oznajmujące, pytające i rozkazujące, stosuje je w swoich wypowiedziach

·         zna i próbuje stosować normy językowe i zasady grzecznościowe odpowiednie dla wypowiedzi publicznych

·         wie, czym są manipulacja i prowokacja językowa

·         zna językowe sposoby osiągania porozumienia, intuicyjnie je stosuje

 

 

Ocenę dostateczną otrzymuje uczeń, który spnia wymagania kryterialne na ocenę dopuszczającą oraz:

 

Kształcenie literackie i kulturowe

SŁUCHANIE

·         świadomie uczestniczy w sytuacji komunikacyjnej przez uważne uchanie wypowiedzi innych jej uczestników, rozumie większość wypowiedzi, reaguje na wypowiedzi kolegów i nauczyciela, m.in. prosi o ich powtórzenie, wyjnienie

·         okrla tematykę wyuchanego utworu, ocenia wartość wysłuchanego tekstu, wybiera
z wyuchanego tekstu potrzebne informacje

·         rozżnia teksty o charakterze informacyjnym i perswazyjnym

·         podejmuje próby rozpoznania intencji nadawcy wyuchanego utworu, w tym aluzję, sugestię, manipulację

·         rozpoznaje w typowych tekstach i sytuacjach komizm, kpinę i ironię jako wyraz intencji wypowiedzi

 

CZYTANIE UTWORÓW LITERACKICH I ODBIÓR TEKSTÓW KULTURY

·         podejmuje próby samodzielnego odczytania różnych tekstów współczesnych i dawnych na poziomie przenośnym, podejmuje próby odczytania ich w różnych kontekstach

·         rozumie znaczenie archaizmów i wyrazów należących do gwar obecnych w tekstach literackich lub odszukuje ich znaczenie w przypisach

·         odczytuje tekst literacki i inne dzieła sztuki (np. obraz, rzeźbę, grafikę, fotografię) na poziomie dosłownym i przenośnym, przy niewielkiej pomocy określa temat utworu i poruszony problem, odnosi się do najważniejszych kontekstów, np. biograficznego, historycznego, kulturowego

·         zauważa i rozumie podstawowe emocje oraz argumenty zawarte w wypowiedziach,
a także tezę, argumenty i przykłady w wypowiedzi

·         samodzielnie wskazuje najważniejsze informacje zawarte w tekście, przytacza opinie

·         odróżnia opinię od faktu, fikcję od kłamstwa oraz fikcję od rzeczywistości, rozumie znaczenie terminów realizm i fantastyka

·         dostrzega w analizowanym tekście perswazję, sugestię, ironię i nieskomplikowane aluzje

·         wskazuje elementy tragizmu i komizmu w dziele literackim, rozumie sytuację, w jakiej znajdują się bohaterowie

·         identyfikuje nadawcę i adresata wypowiedzi i określa ich główne cechy

·         dostrzega i omawia główne motywy postępowania bohaterów

·         identykuje w tekście poetyckim cechy liryki

·         rozróżnia takie gatunki liryczne, jak piń, hymn, sonet, tren, fraszka

·         charakteryzuje osobę wiącą w wierszu i bohatera wiersza, nie utożsamia ich z autorem

·         wskazuje środki wyrazu artystycznego wypowiedzi: neologizm, prozaizm, eufemizm, inwokację, pytanie retoryczne, apostrofę, anaforę, porównanie, porównanie homeryckie, archaizację, kolokwializm

·         wyodrębnia w tekście obrazy poetyckie i omawia sposób obrazowania

·         odróżnia cechy gatunkowe noweli, powici (i jej gatunków), opowiadania, legendy, baśni, przypowieści (paraboli), mitu, bajki, pamiętnika, dziennika, fantasy, epopei

·         identykuje elementy świata przedstawionego w utworze

·      omawia fabułę, odróżnia fabułę utworu od akcji

·      analizuje funkcję podtytułu, motta, puenty, punktu kulminacyjnego w utworach

·      omawia i analizuje elementy  komiksu, piosenki

·         określa rodzaj narracji w tekście (pierwszoosobowa, trzecioosobowa)

·         wyodrębnia w tekście epickim fragmenty opowiadania i opisu

·         rozpoznaje cechy dramatu jako rodzaju literackiego w tekście, stosuje w praktyce słownictwo dotyczące dramatu: akt, scena, tekst główny, didaskalia, monolog (w tym monolog wewnętrzny) i dialog, zna najważniejsze cechy tragedii komedii i dramatu właściwego, potrafi zakwalifikować typowe utwory dramatyczne do poszczególnych rodzajów dramatu

·         czyta z podziałem na role i ze zrozumieniem dialogi ze scenariuszy, rozumie budowę
i treść dramatu

·         podaje przykłady utworów należących do literatury dydaktycznej, wymienia cechy bajki

·         wskazuje w balladzie i satyrze elementy typowe dla różnych rodzajów literackich

·         wyszukuje informacje w tekście popularnonaukowym, naukowym, publicystycznym, indeksie i przypisach, wykorzystuje do pracy spis treści

·         wyszukuje i zapisuje cytaty z poszanowaniem praw autorskich, sporządza prosty przypis

·         wymienia i rozpoznaje gatunki dziennikarskie: wywiad, felieton, artykuł, reportaż

·         analizuje proste symbole i alegorie występujące w poznanych tekstach kultury

·         rozpoznaje adaptację filmową i teatralną, wie, czym się one różnią od oryginalnego tekstu

·         określa rolę osób uczestniczących w procesie powstawania przedstawienia teatralnego oraz filmu (reżyser, aktor, scenograf, charakteryzator, scenarzysta, producent, operator, dźwiękowiec, rekwizytor, inspicjent, sufler, statysta, oświetleniowiec, kostiumolog)

·         dostrzega związki między dziełem literackim a innym tekstem kultury (np. obrazem, plakatem, dziełem muzycznym, rzeźbą)

·         wspólnie z innymi lub samodzielnie dokonuje przekładu intersemiotycznego tekstów kultury i interpretacji wybranych zjawisk społecznych oraz prezentuje je w ramach różnych projektów grupowych

·         rozpoznaje aforyzm i anegdotę

·         w cudzej wypowiedzi (w tym literackiej) zauważa elementy retoryki: powtórzenia, pytania retoryczne, apostrofy wyliczenia, wykrzyknienia

·         rozpoznaje językowe i pozajęzykowe środki perswazji, np. w reklamie prasowej

·         dostrzega funkcje środków pozajęzykowych w sztuce teatralnej i lmie

·         rozpoznaje na typowych przykładach styl oficjalny, nieoficjalny (potoczny), urzędowy (mówiony i pisany) i artystyczny

·         potrafi nazwać, pejzaż, portret, scenę rodzajową, martwą naturę

 

Tworzenie wypowiedzi (elementy retoryki, mówienie i pisanie)

·         pisze na temat, starając szachować przejrzystą kompozycję logicznej i spójnej wypowiedzi, pisze teksty zrozumiałe i klarowne, wyraża opinię i podaje argumenty na poparcie własnego stanowiska

·         wykazuje dbałość o poprawność językową, stylistyczną, ortograczną i interpunkcyjną tekstu, zna najważniejsze zasady interpunkcji zdania pojedynczego, złożonego
i wielokrotnie złożonego, stara się je stosować w praktyce

·         układa tekst o trójdzielnej kompozycji, stosuje akapity, dba o spójne nawiązania między poszczególnymi częściami wypowiedzi 

·         wykazuje dbość o estetykę zapisu

·         sporządza w różnych formach notatkę dotyczącą treści przeczytanego tekstu

·         redaguje ogłoszenie, zaproszenie, zawiadomienie, pozdrowienia, życzenia, gratulacje, dedykację, uwzględniając w nich z reguły wszystkie elementy i właściwy zapis graficzny

·         tworzy plan ramowy i szczegółowy dłuższej wypowiedzi

·         formułuje treść sms-a, e-maila, stosując poprawny zapis ortograficzny, dodaje poprawny komentarz do przeczytanej informacji elektronicznej 

·         streszcza, skraca, parafrazuje tekst (w tym tekst naukowy i popularnonaukowy), poprawnie i samodzielnie przytaczając większość zagadnień

·         pisze opis, charakterystykę, sprawozdanie, list nieoficjalny i oficjalny, zgodnie z cechami gatunkowymi tekstów

·         tworzy krótką wypowiedź o charakterze argumentacyjnym, w rozprawce formułuje tezę, hipotezę oraz argumenty, dobiera przykłady do argumentów, podejmuje próbę wnioskowania, stosuje właściwe rozprawce słownictwo, rozróżnia rozprawkę z tezą od rozprawki z hipotezą

·         pisze opowiadanie odtwórcze i twórcze; umieszcza dialog w tekście

·         stosuje, w zależności od potrzeb tworzonego przez niego tekstu, narrację pierwszo- lub trzecioosobową

·         w tekstach własnych wykorzystuje różne formy wypowiedzi, w tym opis sytuacji, opis przeżyć, charakterystykę

·         opisuje i charakteryzuje siebie, postaci rzeczywiste i kcyjne, porównuje najważniejsze cechy bohaterów literackich i rzeczywistych

·         samodzielnie pisze swój życiorys, CV, podanie i list motywacyjny we własnej sprawie

·         przeprowadza i zapisuje wywiad, stosuje właściwy zapis graficzny

·         opisuje dzieło malarskie, grafikę, plakat, rzeźbę, fotografię z odniesieniem do odpowiednich kontekstów; odczytuje wybrane sensy przenośne w różnych tekstach kultury

·         pisze prosty scenariusz na podstawie dzieła literackiego lub twórczy, zapisuje w nim dialogi i didaskalia 

·         pisze schematyczną recenzję książki/filmu/przedstawienia, uwzględniając w niej swoją opinię

·         płynnie mówi na podany temat, starając szachować zasady poprawności językowej
i stylistycznej

·         wyraża swoje zdanie i umie je logicznie uzasadnić, odnosi się do cudzych poglądów
i poznanych idei

·         zna zasady poprawnej wymowy oraz norm dotyczących akcentowania wyrazów i zdań, zna wyjątki w akcentowaniu wyrazów

·         wygłasza poprawny monolog, krótkie przemówienie, stara się uczestniczyć w dyskusji

·         uczestniczy w dyskusji zgodnie z zasadami kultury

·         rozżnia środki językowe w zależności od adresata wypowiedzi w ocjalnych
i
nieocjalnych sytuacjach mówienia

·         zna i stosuje językowe sposoby osiągania porozumienia, stosuje zasady etykiety językowej i przestrzega zasad etyki mowy

·         dostrzega zjawisko brutalności słownej, kłamstwo i manipulację

·         recytuje z pamięci tekst poetycki, podejmuje próbę interpretacji głosowej
z uwzględnieniem tematu i wyrażanych emocji

·         uczestniczy w omówieniu recytacji własnej, koleżanek i kolegów

 

Kształcenie językowe (gramatyka języka polskiego, komunikacja językowa i kultura języka, ortografia i interpunkcja)

·         zna zasady ortograficzne (u, ó, ż, rz, ch, h, om, on, em, en, ą, ę, pisownia przedrostków, wielka i małą litera, zasady dotyczące pisowni zakończeń wyrazów, oznaczenia miękkości głosek) i wyjątki od nich, stosuje je w praktyce, w razie problemów korzysta ze słownika ortograficznego

·         dostrzega większość błędów językowych, korzysta z różnych źródeł, by je skorygować  

·    stosuje w tworzonych tekstach podstawową wiedzę językową z zakresu fonetyki, słowotwórstwa, fleksji i składni

·         ma podstawową wiedzę i stosuje ją w praktyce na typowych przykładach z zakresu:

– fonetyki zna różnicę między głoską a literą; rozżnia samogłoski i spółoski, oski dźwczne, bezdźwięczne, ustne, nosowe, twarde i miękkie; wskazuje upodobnienia pod względem dźwięczności i uproszczenia grup spółgłoskowych, utratę dźwięczności w wygłosie w poznanych przykładach, dostrzega rozbieżności między mową a pismem i zgodnie z tym zapisuje wyrazy, w których rozbieżności te występują,

owotwórstwa i ownictwa – wie, czym są wyraz podstawowy i pochodny, podstawa owotwórcza, formant, rdzeń, rodzina wyrazów i rozpoznaje je na typowych przykładach; rozumie różnicę między wyrazem pokrewnym
a bliskoznacznym, dostrzega zróżnicowanie formantów pod względem ich funkcji, rozumie różnicę między realnym a słowotwórczym znaczeniem wyrazów, odróżnia typy wyrazów złożonych, zna typy skrótów i skrótowców i stosuje zasady interpunkcji w ich zapisie, stosuje w swoich wypowiedziach przyowia, powiedzenia, frazeologizmy itp., potrafi podać przykłady synonimów, homonimów, antonimów, wskazuje wyrazy rodzime i zapożyczone; rozumie różnice między treścią
a zakresem wyrazu, w parze wyrazów potrafi wskazać wyraz o bogatszej treści
i mniejszym zakresie, a także o uboższej treści i większym zakresie, wyjaśnia pojęcia: język ogólnonarodowy, gwara, dialekt
,

– fleksji – rozpoznaje części mowy: odmienne – rzeczownik (z podziałem na osobowy, nieosobowy, żywotny, nieżywotny, pospolity, własny), czasownik (dokonany, niedokonany, czasownik w stronie czynnej, biernej i zwrotnej), przymiotnik, liczebnik (i jego rodzaje), potrafi je odmieniać, oddziela temat od końcówki w wyrazach, w których występują oboczności; rozpoznaje nieodmienne części mowy – przysłówek (w tym odprzymiotnikowy), samodzielne
i niesamodzielne (spójnik, partykuła, przyimek), stara się stosować wiedzę
o częściach mowy w poprawnym zapisie: głosek dźwięcznych i bezdźwięcznych, przyimków, zakończeń czasowników, partykuły nie i -by z różnymi częściami mowy
, rozpoznaje imiesłowy, zna zasady ich tworzenia i odmiany,

sadni – rozpoznaje części zdania: podmiot, orzeczenie, przydawkę, dopełnienie, okolicznik, rozpoznaje związki wyrazów w zdaniu pojedynczym, a także zależności między zdaniami składowymi w zdaniu złożonym, wskazuje człon nadrzędny
i podrzędny, wykorzystuje wiedzę o budowie wypowiedzenia pojedynczego i złożonego w przekształcaniu zdań pojedynczych na złożone i odwrotnie oraz wypowiedzeń z imiesłowowym równoważnikiem zdania na zdanie złożone
i odwrotnie, dokonuje przekształceń z mowy zależnej na niezależną i odwrotnie, sporządza wykresy zdań pojedynczych, złożonych i wielokrotnie złożonych, wyodrębnia zdania składowe w typowych zdaniach złożonych i wielokrotnie złożonych, potrafi wymienić i określić na typowych przykładach typy zdań pojedynczych (rozwinięte i nierozwinięte, oznajmujące, rozkazujące, pytające, wykrzyknikowe), złożonych (współrzędnie i podrzędnie), w swoich wypowiedziach stosuje zdania, uwzględniając cel wypowiedzi: oznajmujące, pytające i rozkazujące

·         zna i stosuje znane mu normy językowe i zasady grzecznościowe odpowiednie dla wypowiedzi publicznych

·         rozpoznaje i analizuje wybrane przykłady manipulacji i prowokacji językowej

·         zna i świadomie stosuje językowe sposoby osiągania porozumienia

 

 

Ocenę dobrą otrzymuje uczeń, który spnia wymagania kryterialne na ocenę dostateczną oraz:

 

Kształcenie literackie i kulturowe

SŁUCHANIE

·         uważnie słucha i rozumie wypowiedzi kolegów i nauczyciela, żywo reaguje na wypowiedzi kolegów i nauczyciela, m.in. prosi o ich powtórzenie, uzupnienie, wyjnienie

·         słucha nagrań recytacji utworów poetyckich i prozatorskich oraz dostrzega środki wyrazu artystycznego tekstu

·         wskazuje w tekstach treści informacyjne i perswazyjne

·         analizuje i rozpoznaje intencję nadawcy wyuchanego utworu, w tym aluzję, sugestię, manipulację

·         rozpoznaje komizm, kpinę i ironię jako wyraz intencji wypowiedzi

 

CZYTANIE TEKSTÓW PISANYCH I ODBIÓR INNYCH  TEKSTÓW KULTURY

·         samodzielnie odczytuje większość tekstów współczesnych i dawnych na poziomie przenośnym, a w ich odczytaniu odnosi się do różnych kontekstów czyta płynnie, stosując się do zasad poprawnej interpunkcji, akcentowania i intonacji

·         rozumie znaczenie archaizmów i wyrazów należących do gwar obecnych w tekstach literackich, odszukuje ich znaczenie w przypisach

·         interpretuje tekst literacki i inne dzieła sztuki (np. obraz, rzeźbę, grafikę, fotografię) na poziomie dosłownym i przenośnym, określa temat utworu i różnorakie poruszone w nim problemy, interpretuje tytuł utworu, odnosi się do najważniejszych kontekstów, np. biograficznego, historycznego, kulturowego

·         rozumie i omawia podstawowe emocje oraz argumenty zawarte w wypowiedziach, a także tezę, argumenty i przykłady w wypowiedzi

·         odczytuje informacje zawarte w tekście, przytacza i sensownie komentuje opinie

·         odróżnia opinię od faktu, fikcję od kłamstwa, fikcję od rzeczywistości w tekstach literackich i dziennikarskich, stosuje te rozróżnienia w praktyce, płynnie stosuje terminy: realizm i fantastyka

·         analizuje w tekście manipulację, perswazję, sugestię, ironię, aluzję, nazywa je

·         omawia elementy tragizmu i komizmu w dziele literackim, rozumie sytuację, w jakiej się znajdują bohaterowie

·         charakteryzuje nadawcę i adresata wypowiedzi

·         dostrzega i wyjaśnia motywy postępowania bohaterów, ocenia ich zachowania i postawy w odniesieniu do ogólnie przyjętych zasad moralnych

·         omawia w tekście poetyckim cechy liryki

·         identyfikuje utwory należące do takich gatunków lirycznych,jak piń, hymn, tren, sonet, fraszka; wskazuje ich cechy

·         charakteryzuje osobę wiącą w wierszu i bohatera wiersza (jej sytuację, uczucia i stany), nie utożsamiając ich z autorem

·         przytacza środki wyrazu artystycznego wypowiedzi: neologizm, prozaizm, eufemizm, inwokację, pytanie retoryczne, apostrofę, anaforę, porównanie, porównanie homeryckie, archaizację, kolokwializm, określa ich funkcje w tekście

·         podejmuje próby interpretacji obrazów poetyckich

·         odróżnia i omawia cechy gatunkowe noweli, powici (i jej gatunków), opowiadania, legendy, baśni, przypowieści (paraboli), mitu, bajki, pamiętnika, dziennika, epopei 

·         przedstawia i analizuje elementy świata przedstawionego w utworze, omawia ich funkcję w konstrukcji utworu

·         omawia wpływ rodzaju narracji na kształt utworu

·         w komiksach, piosenkach i innych tekstach kultury popularnej znajduje nawiązania do tradycyjnych wątków literackich i kulturowych

·         wyodrębnia w tekście epickim fragmenty np. charakterystyki pośredniej i bezpośredniej, opisu przeżyć, tekstów użytkowych

·         wymienia cechy dramatu jako rodzaju literackiego, stosuje w praktyce słownictwo dotyczące dramatu: akt, scena, tekst główny, didaskalia, monolog (w tym monolog wewnętrzny) i dialog, zna cechy tragedii komedii i dramatu właściwego, potrafi zakwalifikować utwory dramatyczne do poszczególnych rodzajów dramatu

·         interpretuje głosowo dialogi ze scenariuszy, rozumie budowę i treść dramatu

·         omawia cechy literatury dydaktycznej, wymienia cechy bajki

·         omawia w balladzie i satyrze elementy typowe dla różnych rodzajów literackich

·         wyszukuje informacje w tekście popularnonaukowym, naukowym, publicystycznym, indeksie i przypisach 

·      wykorzystuje do pracy spis treści, wyszukuje i zapisuje cytaty z poszanowaniem praw autorskich, sporządza przypis, wyszukuje i porównuje informacje w różnych tekstach, m.in. popularnonaukowych i naukowych

·         dostrzega różnice stylu i intencji między tekstem literackim, naukowym
i popularnonaukowym, wyszukuje w nich potrzebne informacje

·         wymienia i rozpoznaje gatunki dziennikarskie: wywiad, felieton, artykuł, reportaż, podaje cechy tych gatunków, uzasadnia przynależność tekstu prasowego do publicystyki

·         analizuje i podejmuje próby odczytania symboli i alegorii występujących w poznanych tekstach kultury

 ocenia adaptację filmową i teatralną, muzyczną i inne; krytycznie wypowiada się na jej temat, odwołując się do jej struktury i treści

·         analizuje związki między dziełem literackim a innym tekstem kultury (np. obrazem, plakatem, dziełem muzycznym, rzeźbą)

·         samodzielnie dokonuje przekładu intersemiotycznego tekstów kultury i interpretacji wybranych zjawisk społecznych oraz prezentuje je w ramach różnych projektów grupowych

·         interpretuje aforyzm i anegdotę

·         w cudzej wypowiedzi (w tym literackiej) zauważa elementy retoryki: powtórzenia, pytania retoryczne, apostrofy wyliczenia, wykrzyknienia; analizuje wybrane z nich 

·         analizuje i omawia językowe i pozajęzykowe środki perswazji, np. w reklamie

·         analizuje funkcje środków pozajęzykowych w sztuce teatralnej i lmie

·         wyróżnia w tekście cechy stylu oficjalnego, nieoficjalnego (potocznego), urzędowego (mówionego i pisanego) i artystycznego

·      interpretuje pejzaż, portret, scenę rodzajową, martwą naturę; wie, czym się różnią, dostrzega ważne elementy i wybrane konteksty dzieła malarskiego

 

Tworzenie wypowiedzi (elementy retoryki, mówienie i pisanie)

·         pisze na temat, stosując przejrzystą kompozycję logicznej wypowiedzi, polemizuje ze stanowiskiem innych, formułuje rzeczowe argumenty poparte przykładami

·         zachowuje poprawność językową, stylistyczną, ortograczną i interpunkcyjną tworzonego tekstu, stosuje najważniejsze zasady interpunkcji zdania pojedynczego, złożonego
i wielokrotnie złożonego, pisze przeważnie teksty wyczerpujące temat, zrozumiałe, klarowne

·         układa tekst o trójdzielnej kompozycji z uwzględnieniem akapitów, stosuje cytat i potrafi go wprowadzić do tekstu, pamiętając o cudzysłowie oraz nawiązaniu, dba o spójne nawiązania między poszczególnymi częściami wypowiedzi, w tym w przemówieniu

·         zachowuje estetykę zapisu

·         dobiera formę notatki dotyczącej wysłuchanej wypowiedzi do własnych potrzeb

·         redaguje poprawne ogłoszenie, zaproszenie, zawiadomienie, pozdrowienia, życzenia, gratulacje, dedykację, apel, uwzględniając w nich wszystkie elementy i właściwy zapis graficzny

·         tworzy plan ramowy i szczegółowy dłuższej wypowiedzi, uwzględniając w nim najważniejsze zagadnienia, zgodnie z funkcją tworzonego tekstu

·         formułuje treść sms-a, e-maila, stosując poprawny zapis ortograficzny; dodaje poprawny komentarz do przeczytanej informacji elektronicznej 

·         streszcza, skraca, parafrazuje tekst (w tym tekst naukowy i popularnonaukowy), poprawnie i samodzielnie przytaczając większość zagadnień, zgodnie z funkcją skracanego czy przekształcanego tekstu

·         pisze poprawne opis, charakterystykę, sprawozdanie, list nieoficjalny i oficjalny, dziennik, pamiętnik, zgodnie z cechami gatunkowymi tekstów i funkcją tekstu

·         tworzy wypowiedź o charakterze argumentacyjnym, w rozprawce formułuje tezę, hipotezę oraz argumenty, samodzielnie podaje przykłady do argumentów, wnioskuje, stosuje właściwe rozprawce słownictwo

·         w opowiadaniu odtwórczym i twórczym stosuje elementy charakterystyki pośredniej, wprowadza realia epoki w tekście odwołującym się do minionych epok

·         stosuje, w zależności od potrzeb tworzonego przez niego tekstu, narrację pierwszo- lub trzecioosobową

·         w tekstach własnych swobodnie wykorzystuje różne formy wypowiedzi, w tym opis sytuacji, opis przeżyć wewnętrznych, mowę zależną i niezależną w celu dynamizowania akcji i charakteryzowania bohatera

·         opisuje i charakteryzuje siebie, postaci rzeczywiste i kcyjne, porównuje cechy bohaterów literackich i rzeczywistych

·         posługuje się stylem urzędowym, samodzielnie pisze swój życiorys, CV, podanie i list motywacyjny

·         przeprowadza i zapisuje wywiad, stosuje w nim właściwy zapis graficzny, stara się formułować ciekawe pytania, wykorzystuje zdobytą z różnych źródeł wiedzę na temat podjęty w rozmowie 

·         opisuje dzieło malarskie, grafikę, plakat, rzeźbę, fotografię z odniesieniem do odpowiednich kontekstów; odczytuje sensy przenośne w wybranych tekstach kultury, podejmuje próbę interpretacji tekstu kultury, np. obrazu, plakatu, grafiki

·         pisze scenariusz na podstawie dzieła literackiego lub twórczy, zapisuje w nim dialogi
i didaskalia 

·         pisze  recenzję książki/filmu/przedstawienia, uwzględniając w niej swoją opinię oraz podstawowe słownictwo związane z dziedziną recenzowanego zjawiska

·         wyraża swoje zdanie i umie je logicznie uzasadnić, odnosi się do cudzych poglądów
i poznanych idei

·         stosuje się do zasad poprawnej wymowy oraz norm dotyczących akcentowania wyrazów
i zdań, zna i stosuje wyjątki w akcentowaniu wyrazów

·           wygłasza poprawny monolog, przemówienie, aktywnie uczestniczy w dyskusji

·         prezentuje wdyskusji swoje stanowisko, rozwija je odpowiednio dobranymi argumentami, świadome stosuje retoryczne środki wyrazu

·         uczestniczy w dyskusji zgodnie z zasadami kultury, logicznie formułuje argumenty

·         potrafi zastosować środki językowe w zależności od adresata wypowiedzi w ocjalnych
i
nieocjalnych sytuacjach mówienia

·         zna i stosuje językowe sposoby osiągania porozumienia, zasady etykiety językowej
i przestrzega zasad etyki mowy

·         reaguje z zachowaniem zasad kultury na zjawisko brutalności słownej, kłamstwo
i manipulację

·         recytuje z pamięci tekst poetycki, interpretując go z uwzględnieniem tematu i wyrażanych emocji

·         ocenia recytację własną, koleżanek i kolew i przedstawia uzasadnienie swojej oceny

 

Kształcenie językowe (gramatyka języka polskiego, komunikacja językowa i kultura języka, ortografia i interpunkcja)

·         sprawnie stosuje w praktyce zasady ortograficzne (u, ó, ż, rz, ch, h, om, on, em, en, ą, ę, pisownia przedrostków, wielka i mała litera, zasady dotyczące pisowni zakończeń wyrazów, oznaczenia miękkości głosek), w razie wątpliwości korzysta ze słownika ortograficznego

·         koryguje błędy językowe w tworzonym przez siebie tekście, analizuje i porównuje przy tym wiedzę z różnych źródeł informacji

·         analizuje elementy językowe w tekstach kultury (np. w reklamach, plakacie, piosence), wykorzystując wiedzę o języku w zakresie fonetyki, słowotwórstwa, fleksji i składni

·         ma wiedzę, którą stosuje w praktyce, z zakresu:

– fonetyki zna różnicę między głoską a literą; rozżnia samogłoski i spółoski, oski dźwczne, bezdźwięczne, ustne, nosowe, twarde, miękkie; wskazuje upodobnienia pod względem dźwięczności i uproszczenia grup spółgłoskowych, zjawiska utraty dźwięczności w wygłosie, dostrzega rozbieżności między mową a pismem i zgodnie
z tym zapisuje wyrazy, w których te rozbieżności występują,

owotwórstwa i ownictwa rozpoznaje wyraz podstawowy i pochodny, podstawę owotwórczą, formant, rdzeń, tworzy rodzinę wyrazów; odróżnia wyraz pokrewny od bliskoznacznego, stosuje poprawnie formanty do tworzenia wyrazów pochodnych, umie je nazwać, rozpoznaje wyrazy złożone słowotwórczo, wskazuje różnicę między realnym a słowotwórczym znaczeniem wyrazów; zna typy skrótów i skrótowców
i stosuje zasady interpunkcji w ich zapisie, świadomie stosuje w swoich wypowiedziach popularne przyowia, powiedzenia, frazeologizmy we właściwym kontekście itp., rozróżnia synonimy, homonimy, antonimy, wskazuje wyrazy rodzime
i zapożyczone;
wyjaśnia różnice między treścią a zakresem wyrazu, różnicuje wyrazy ze względu na ich treść i zakres, odróżnia język ogólnonarodowy od gwary i dialektu,

eksji – nazywa i odmienia odmienne części mowy: rzeczownik (z podziałem na osobowy, nieosobowy, żywotny, nieżywotny, pospolity, własny), czasownik (dokonany, niedokonany, czasownik w stronie czynnej, biernej i zwrotnej), przymiotnik, liczebnik (i jego rodzaje); oddziela temat od końcówki, także w wyrazach, w których występują oboczności; nazywa nieodmienne części mowy: przysłówek (w tym odprzymiotnikowy), samodzielne i niesamodzielne (spójnik, partykuła, przyimek, wykrzyknik); stosuje wiedzę o częściach mowy w poprawnym zapisie: głosek dźwięcznych i bezdźwięcznych, przyimków, zakończeń czasowników, partykuły nie i -by z różnymi częściami mowy; tworzy i odmienia imiesłowy,

sadni – rozpoznaje i nazywa części zdania: podmiot (i jego rodzaje: gramatyczny, logiczny, szeregowy i domyślny), orzeczenie (odróżnia orzeczenie czasownikowe od imiennego), przydawkę, dopełnienie, okolicznik (czasu, miejsca, sposobu, przyczyny, celu); nazywa związki wyrazów w zdaniu pojedynczym (w tym rozpoznaje wyraz nadrzędny i podrzędny), a także zależności między zdaniami składowymi w zdaniu złożonym, wskazuje człon nadrzędny i podrzędny; wykorzystuje wiedzę o budowie wypowiedzenia pojedynczego i złożonego w przekształcaniu zdań pojedynczych na złożone i odwrotnie oraz wypowiedzeń z imiesłowowym równoważnikiem zdania na zdanie złożone i odwrotnie; dokonuje przekształceń z mowy zależnej na niezależną
i odwrotnie, sporządza wykresy zdań pojedynczych, złożonych i wielokrotnie złożonych, wyodrębnia zdania składowe w zdaniach złożonych i wielokrotnie złożonych, potrafi określić typy zdań pojedynczych (rozwinięte i nierozwinięte, oznajmujące, rozkazujące, pytające, wykrzyknikowe), złożonych (współrzędnie
i podrzędnie), a także rozpoznać rodzaje zdań złożonych współrzędnie (łącznie, rozłącznie, przeciwstawnie i wynikowo) i podrzędnie (przydawkowe, dopełnieniowe, okolicznikowe, podmiotowe i orzecznikowe); w swoich wypowiedziach stosuje zdania, uwzględniając cel wypowiedzi: oznajmujące, pytające i rozkazujące

·         świadomie stosuje znane mu normy językowe i zasady grzecznościowe odpowiednie dla wypowiedzi publicznych

·         analizuje przykłady manipulacji i prowokacji językowej, nie poddaje się im

·         zna językowe sposoby osiągania porozumienia, świadomie je stosuje

 

 

Ocenę bardzo dobrą otrzymuje uczeń, który spnia wymagania kryterialne na ocenę dobrą oraz:

 

Kształcenie literackie i kulturowe

SŁUCHANIE

·         aktywnie słucha i rozumie wypowiedzi kolegów i nauczyciela jako uczestnik żnych sytuacji mówienia w czasie zajęć lekcyjnych, analizuje treść i kompozycję wypowiedzi innych, poprawność językową i stylistyczną

·         słucha nagrań recytacji utworów poetyckich i prozatorskich oraz ocenia zabiegi związane z prezentacją walorów artystycznych tekstu

·         interpretuje wyuchany tekst, uwzględniając intencję jego nadawcy, w tym aluzję, sugestię, manipulację

·      analizuje i omawia w wysłuchanych utworach elementy komizmu, kpiny i ironii jako wyraz intencji wypowiedzi

 

CZYTANIE TEKSTÓW PISANYCH I ODBIÓR INNYCH TEKSTÓW KULTURY

·         samodzielnie odczytuje teksty współczesne i dawne na poziomie przenośnym
i symbolicznym, interpretuje je w różnych kontekstach, czyta płynnie, stosując się do zasad poprawnej interpunkcji, akcentowania i intonacji oraz uwzględnia budowę wersy
kacyjną, a także organizację rytmiczną utworu poetyckiego

·         rozumie znaczenie archaizmów i wyrazów należących do gwar obecnych w tekstach literackich, odszukuje ich znaczenie w przypisach lub innych źródłach, odróżnia archaizm od archaizacji

·         analizuje tekst literacki i inne dzieła sztuki (np. obraz, rzeźbę, grafikę) na poziomie dosłownym, przenośnym i symbolicznym, określa temat utworu i poruszone problemy, ustosunkowuje się do nich, dąży do zrozumienia ich złożoności i niejednoznaczności, samodzielnie interpretuje tytuł utworu, odnosi się do kontekstów, np. biograficznego, historycznego, kulturowego

·         zauważa, rozumie i omawia emocje oraz argumenty zawarte w wypowiedziach, a także tezę, argumenty i przykłady w wypowiedzi, polemizuje z nimi

·         interpretuje informacje zawarte w tekście, przytacza i komentuje opinie, odnosząc się do nich

·         odróżnia prawdę od prawdopodobieństwa, wskazuje elementy biograficzne
i autobiograficzne w dziełach literackich, odróżnia je od wspomnień i pamiętnika lub dziennika;
płynnie stosuje terminy realizm i fantastyka

·         ustosunkowuje się do różnych sposobów oddziywania tekstu na odbiorcę, takich jak perswazja, sugestia, ironia, aluzja, wartościowanie, manipulacja itp., płynnie stosuje ww. terminy

·         całościowo omawia elementy tragizmu i komizmu w dziele literackim, rozumie złożone sytuacje, w jakich znajdują się bohaterowie

·         szczegółowo charakteryzuje nadawcę i adresata wypowiedzi, podaje odpowiednie fragmenty tekstu na potwierdzenie swych ustaleń

·         dostrzega i wyjaśnia złożone motywy postępowania bohaterów, wartościuje ich zachowania i postawy w odniesieniu do ogólnie przyjętych zasad moralnych, stara się unikać prostych, jednoznacznych ocen

·         wskazuje w tekstach cechy typowe dla liryki, epiki czy dramatu, cechy gatunkowe takich tekstów, jak piń, hymn, sonet, tren, fraszka

·         charakteryzuje osobę wiącą w wierszu i bohatera wiersza (jej sytuację, uczucia i stany), podaje odpowiednie fragmenty tekstu na potwierdzenie swych ustaleń

·         analizuje środki stylistyczne, takie jak neologizm, prozaizm, eufemizm, inwokację, pytanie retoryczne, apostrofę, anaforę, porównanie, porównanie homeryckie, archaizację, kolokwializm, określa ich funkcje w tekście i wpływ na kształt i wymowę utworu

·         wnikliwie omawia obrazy poetyckie obecne w tekście

·         odróżnia i omawia cechy gatunkowe noweli, powici (i jej gatunków), opowiadania, legendy, baśni, przypowieści (paraboli), mitu, bajki, pamiętnika, dziennika, fantasy, epopei, podaje odpowiednie fragmenty tekstu na potwierdzenie swych ustaleń

·         przedstawia i szczegółowo analizuje elementy świata przedstawionego w utworze, omawia ich funkcję w konstrukcji utworu

·         stosuje w praktyce słownictwo dotyczące dramatu: akt, scena, tekst główny, didaskalia, monolog (w tym monolog wewnętrzny) i dialog, zna cechy tragedii, komedii i dramatu właściwego, potrafi zakwalifikować utwory dramatyczne do poszczególnych rodzajów dramatu, odróżnia dramat od inscenizacji i adaptacji

·         proponuje własną interpretację głosową dialogów ze scenariuszy, rozumie budowę i treść dramatu

·         omawia cechy literatury dydaktycznej, podaje przykłady utworów należących do literatury dydaktycznej,  wymienia cechy bajki

·         wskazuje, jaką funkcję pełnią w balladzie i satyrze elementy typowe dla różnych rodzajów literackich

·          wyszukuje informacje w tekście popularnonaukowym, naukowym, publicystycznym, indeksie i przypisach; wykorzystuje do pracy spis treści, wyszukuje i zapisuje cytaty
z poszanowaniem praw autorskich,
sporządza przypis, wyszukuje i porównuje informacje w różnych tekstach, m.in. popularnonaukowych i naukowych – używa ich do własnych celów

·         ma świadomość różnic stylu i intencji między tekstem literackim, naukowym, popularnonaukowym i publicystycznym

·         wymienia i rozpoznaje gatunki dziennikarskie: wywiad, felieton, artykuł, reportaż; podaje cechy tych gatunków, uzasadnia przynależność tekstu prasowego do publicystyki; w wypowiedziach świadomie i konsekwentnie stosuje nazwy gatunków publicystycznych; wie, czym publicystyka różni się od literatury

·         analizuje i interpretuje symbole i alegorie występujące w tekstach kultury, określa ich funkcje

·         wie, czym się różni adaptacja od oryginalnego tekstu; analizuje zamysł pisarza i twórców adaptacji

·         określa i ocenia rolę osób uczestniczących w procesie powstawania przedstawienia teatralnego oraz filmu (reżyser, aktor, scenograf, charakteryzator, scenarzysta, producent, operator, dźwiękowiec, rekwizytor, inspicjent, sufler, statysta, oświetleniowiec, kostiumolog)

·         wnikliwie, korzystając z różnych źródeł informacji, analizuje związki między dziełem literackim a innym tekstem kultury (np. obrazem, plakatem, dziełem muzycznym, rzeźbą)

·         samodzielnie dokonuje przekładu intersemiotycznego tekstów kultury i interpretacji wybranych zjawisk społecznych oraz prezentuje je w ramach różnych projektów, samodzielnych lub grupowych, podejmuje w nich tematy związane z historią, filozofią, sztuką

·         interpretuje aforyzm i anegdotę

·         w cudzej wypowiedzi (w tym literackiej) analizuje i omawia elementy retoryki: powtórzenia, pytania retoryczne, apostrofy, wyliczenia, wykrzyknienia

·         wnikliwie analizuje językowe i pozajęzykowe środki perswazji (np. w reklamie prasowej), reaguje adekwatnie do nich, nie ulega im niepotrzebnie 

·         dostrzega i omawia funkcje środków pozajęzykowych w sztuce teatralnej i lmie

·         wskazuje elementy stylu oficjalnego, nieoficjalnego (potocznego), urzędowego (mówionego i pisanego) i artystycznego w tekstach, np. literackich, i określa ich funkcję

·           interpretuje pejzaż, portret, scenę rodzajową, martwą naturę; wybiera i omawia konteksty związane z analizowanym dziełem  

 

Tworzenie wypowiedzi (elementy retoryki, mówienie i pisanie)

·         pisze wyczerpująco i na temat, stosując funkcjonalną, urozmaiconą kompozycję, logikę wypowiedzi

·         zachowuje poprawność językową, stylistyczną, ortograczną i interpunkcyjną tworzonego tekstu, stosuje zasady interpunkcji zdania pojedynczego, złożonego i wielokrotnie złożonego, pisze teksty wyczerpujące temat, zrozumiałe, klarowne

·         zachowuje przemyślaną, trójdzielną kompozycję dłuższej wypowiedzi, w tym
w przemówieniu; konsekwentnie i logicznie stosuje akapity, dba o spójne, ciekawe nawiązania między poszczególnymi częściami wypowiedzi

·         zachowuje estetykę zapisu, jego teksty są poprawne, przejrzyste i czytelne

·         posługując się bogatym słownictwem, poprawnie redaguje różne formy wypowiedzi, m.in. opowiadanie z elementami dialogu i monologu, opisu, charakterystyki, zżnicowane stylistycznie i funkcjonalnie opisy, recenzję i notatkę (różnorodne postaci)

·         redaguje poprawne ogłoszenie, zaproszenie, zawiadomienie, pozdrowienia, życzenia, gratulacje, dedykację, apel, uwzględniając w nich wszystkie elementy i właściwy zapis graficzny i funkcję tekstu

·         tworzy plan ramowy i rozbudowany szczegółowy dłuższej wypowiedzi

·         formułuje treść sms-a, e-maila, stosując poprawny zapis ortograficzny, dodaje trafny, przemyślany komentarz do przeczytanej informacji elektronicznej 

·         streszcza, skraca, parafrazuje tekst (w tym tekst naukowy i popularnonaukowy), poprawnie i samodzielnie przytaczając zagadnienia

·         pisze opis, charakterystykę, sprawozdanie, list nieoficjalny i oficjalny, dziennik, pamiętnik, zgodnie z cechami gatunkowymi tekstów, stylizuje język, np. listu na język dawnych epok

·         tworzy wypowiedź o charakterze argumentacyjnym, odwołując się do kontekstów, np. historycznego, biograficznego, kulturowego; w rozprawce swobodnie formułuje tezę, hipotezę oraz wnikliwe argumenty; samodzielnie podaje przykłady do argumentów; wnioskuje, dobierając słownictwo właściwe rozprawce

·           w opowiadaniu odtwórczym i twórczym indywidualizuje język bohatera, wprowadza nieszablonowe rozwiązania kompozycyjne

·         w tekstach własnych swobodnie i celowo wykorzystuje różne formy wypowiedzi, w tym opis sytuacji, opis przeżyć wewnętrznych, mowę zależną i niezależną w celu dynamizowania akcji i charakteryzowania bohatera

·         wnikliwie opisuje i charakteryzuje siebie, postaci rzeczywiste i kcyjne, porównuje cechy bohaterów literackich i rzeczywistych, ocenia i wartościuje ich zachowania
i postawy w odniesieniu do ogólnie przyjętych norm moralnych

·         samodzielnie pisze życiorys, CV, podanie i list motywacyjny

·         przeprowadza i zapisuje wywiad, stosuje w nim właściwy zapis graficzny, dba o ciekawe pytania, wykorzystuje zdobytą z różnych źródeł wiedzę na temat podjęty w rozmowie

·         opisuje dzieło malarskie, grafikę, plakat, rzeźbę, fotografię z odniesieniem do odpowiednich kontekstów; odczytuje sensy przenośne w wybranych tekstach kultury, interpretuje tekst kultury, np. obrazu, plakatu, grafiki

·           pisze scenariusz na podstawie własnych pomysłów

·         pisze wyczerpującą temat recenzję książki/filmu/przedstawienia, uwzględniając
w niej swoją opinię i operując właściwym dla recenzji słownictwem, omwaia krytycznie elementy tekstu kultury , stosując odpowiednio dobrane słownictwo

·         wyraża własne zdanie, trafnie polemizuje ze stanowiskiem innych, formułuje rzeczowe i samodzielne argumenty poparte celnie dobranymi przykładami, np. wprowadza cytaty z tekstów filozoficznych, sentencje, przysłowia na poparcie swojego stanowiska

·         stosuje się do zasad poprawnej wymowy oraz norm dotyczących akcentowania wyrazów
i zdań, zna i stosuje wyjątki w akcentowaniu wyrazów, unika regionalizmów i elementów gwary środowiskowej, które są niezgodne z normą językową

·         wygłasza poprawny, ciekawy monolog, przemówienie, uczestniczy w dyskusji, posługując się wieloma środkami wyrazu

·         wyraża swoje zdanie i umie je logicznie uzasadnić, czynnie się odnosi do cudzych poglądów i poznanych idei

·         aktywnie uczestniczy w dyskusji, ywając środków językowych wyrażających stosunek mówiącego do przedstawianych treści; nawiązując do wypowiedzi przedmóww, podejmuje próby prowadzenia dyskusji

·         dobiera i stosuje różnorodne środki językowe odpowiednio do sytuacji i odbiorcy oraz rodzaju komunikatu

·         prezentuje w dyskusji swoje stanowisko, rozwija je odpowiednio dobranymi, przemyślanymi argumentami, świadome stosuje retoryczne środki wyrazu

·         stosuje środki językowe w zależności od adresata wypowiedzi w ocjalnych i nieocjalnych sytuacjach mówienia odpowiednio do sytuacji i odbiorcy oraz rodzaju komunikatu

·         zna i swobodnie stosuje językowe sposoby osiągania porozumienia, zasady etykiety językowej i przestrzega zasad etyki mowy

·         reaguje swobodnie i z zachowaniem zasad kultury na zjawisko brutalności słownej, kłamstwo i manipulację

·         recytuje z pamięci teksty poetyckie, interpretując je głosowo z uwzględnieniem tematu
i wyrażanych emocji
oraz na przykład przez poprawne
stosowanie pauz w tekście zawierającym przerzutnie

·         krytycznie ocenia recytację własną, koleżanek i kolew; przedstawia rzeczowe, wnikliwe, bezstronne i życzliwe uzasadnienie swojej oceny 

·           płynnie mówi na podany temat, zachowując zasady poprawności językowej
i stylistycznej; udowadnia swoje racje za pomocą rzeczowych argumentów ułożonych
w logiczny  wywód

 

Kształcenie językowe (gramatyka języka polskiego, komunikacja językowa i kultura języka, ortografia i interpunkcja)

Umiejętnie stosuje wiedzę językową w zakresie:

·          stosowania w praktyce zasad ortograficznych (u, ó, ż, rz, ch, h, om, on, em, en, ą, ę, pisownia przedrostków, wielka i mała litera, zasady dotyczące pisowni zakończeń wyrazów, oznaczenia miękkości głosek), korzysta ze słownika ortograficznego, by wyjaśnić wątpliwości dotyczące wyrazów rzadkich, o nietypowej pisowni  

·    dostrzegania i korekty błędów językowych w tworzonym przez siebie tekście

·         analizy elementów językowych w tekstach kultury (np. w reklamach, plakacie, piosence), z wykorzystaniem wiedzy o języku w zakresie fonetyki, słowotwórstwa, fleksji i składni

·         ma wiedzę, którą płynnie stosuje w praktyce, z zakresu:

– fonetyki zna różnicę między głoską a literą; rozżnia samogłoski i spółoski, oski dźwczne, bezdźwięczne, ustne, nosowe, twarde, miękkie; wie, na czym polega zjawisko upodobnień pod względem dźwięczności, uproszczeń grup spółgłoskowych, utraty dźwięczności w wygłosie; ma świadomość rozbieżności między mową a pismem i świadomie to wykorzystuje, dbając o poprawność ortograficzną pisanych tekstów,

owotwórstwa i ownictwa rozpoznaje wyraz podstawowy i pochodny, podstawę owotwórczą, formant, rdzeń, tworzy rodzinę wyrazów; odróżnia wyraz pokrewny od bliskoznacznego, poprawnie stosuje formanty do tworzenia wyrazów pochodnych, umie je nazwać, rozpoznaje wyrazy złożone słowotwórczo, wskazuje różnicę między realnym a słowotwórczym znaczeniem wyrazów, zna typy skrótów i skrótowców oraz stosuje zasady interpunkcji w ich zapisie; świadomie stosuje
w swoich wypowiedziach popularne
 przyowia, powiedzenia, frazeologizmy we właściwym kontekście itp., rozróżnia synonimy, homonimy, antonimy, wskazuje wyrazy rodzime i zapożyczone; wyjaśnia różnice między treścią a zakresem wyrazu, różnicuje wyrazy ze względu na ich treść i zakres, odróżnia język ogólnonarodowy od gwary i dialektu,

eksji – swobodnie nazywa i odmienia odmienne części mowy (także w przypadku wyrazów podchwytliwych): rzeczownik (z podziałem na osobowy, nieosobowy, żywotny, nieżywotny, pospolity, własny), czasownik (dokonany, niedokonany,
w stronie czynnej, biernej i zwrotnej), przymiotnik, liczebnik (i jego rodzaje), oddziela temat od końcówki, także w wyrazach, w których występują oboczności; nazywa nieodmienne części mowy (także w przypadku podchwytliwych wyrazów): przysłówek (w tym odprzymiotnikowy), samodzielne i niesamodzielne (spójnik, partykuła, przyimek, wykrzyknik), stosuje wiedzę o częściach mowy
w poprawnym zapisie: głosek dźwięcznych i bezdźwięcznych, przyimków, zakończeń czasowników, partykuły nie i -by z różnymi częściami mowy
, tworzy
i odmienia imiesłowy,

sadni – rozpoznaje i nazywa części zdania: podmiot (i jego rodzaje: gramatyczny, logiczny, szeregowy i domyślny), orzeczenie (odróżnia orzeczenie czasownikowe od imiennego), przydawkę, dopełnienie, okolicznik (czasu, miejsca, sposobu, przyczyny, celu), nazywa związki wyrazów w zdaniu pojedynczym (w tym rozpoznaje wyraz nadrzędny i podrzędny w związkach wyrazów, rozpoznaje związek zgody, rządu i przynależności), a także zależności między zdaniami składowymi w zdaniu złożonym, wskazuje człon nadrzędny i podrzędny, wykorzystuje wiedzę o budowie wypowiedzenia pojedynczego i złożonego
w przekształcaniu zdań pojedynczych na złożone i odwrotnie oraz wypowiedzeń
z imiesłowowym równoważnikiem zdania na zdanie złożone i odwrotnie, dokonuje przekształceń z mowy zależnej na niezależną i odwrotnie, sporządza wykresy rozbudowanych zdań pojedynczych, złożonych i wielokrotnie złożonych, wyodrębnia zdania składowe w zdaniach złożonych i wielokrotnie złożonych, potrafi określić typy zdań pojedynczych (rozwinięte i nierozwinięte, oznajmujące, rozkazujące, pytające, wykrzyknikowe), złożonych (współrzędnie i podrzędnie),
a także rozpoznać rodzaje zdań złożonych współrzędnie (łącznie, rozłącznie, przeciwstawnie i wynikowo) i podrzędnie (przydawkowe, dopełnieniowe, okolicznikowe, podmiotowe i orzecznikowe) na prostych przykładach; w swoich wypowiedziach stosuje zdania, uwzględniając cel wypowiedzi: oznajmujące, pytające i rozkazujące

·         swobodnie wykorzystuje znane normy językowe i zasady grzecznościowe odpowiednie dla wypowiedzi publicznych

·         rozpoznaje i rozumie przykłady manipulacji i prowokacji językowej, aktywnie je komentuje i reaguje na nie

·         zna językowe sposoby osiągania porozumienia, aktywnie i asertywnie je stosuje

 

 

Ocenę celucą otrzymuje uczeń, który spnia wymagania kryterialne na ocenę bardzo dobrą, a  ponadto przejawia wiele umiejętności w zakresie przykładowo podanych zagadnień:

 

Kształcenie literackie i kulturowe

SŁUCHANIE

·         ocenia wysłuchany tekst pod względem merytorycznym oraz poprawnościowym, stosuje kryteria oceny odpowiednio dobrane do celu wypowiedzi i intencji nadawcy

·         samodzielnie odczytuje i interpretuje zabiegi związane z prezentacją walorów artystycznych nagrania wzorcowej recytacji

·         analizuje i wykorzystuje w nowych sytuacjach dydaktycznych informacje wybrane
z wyuchanego tekstu

 

CZYTANIE TEKSTÓW PISANYCHI ODBIÓR INNYCH TEKSTÓW KULTURY

·         czyta różne teksty (zawno współczesne, jak i dawne, przewidziane w programie nauczania oraz spoza niego) na poziomie dosłownym, przenośnym i symbolicznym

·         samodzielnie i z pasją interpretuje teksty pisane i inne teksty kultury, uwzględniając intencję nadawcy oraz konteksty niezdne do interpretacji, proponuje własną interpretację głosową tekstu

·         praktycznie wykorzystuje informacje wybrane z tekstu literackiego, popularnonaukowego, naukowego; systematycznie i skutecznie szuka nowych informacji w celu realizacji zainteresowań humanistycznych

·         krytycznie, wielostronnie i z zaangażowaniem poznawczym ocenia i wartościuje trci, zachowania i postawy przedstawione w utworach w odniesieniu do systemu moralnego
i etycznego

·         analizuje niejednorodność dzieł literackich

 

Tworzenie wypowiedzi (elementy retoryki, mówienie i pisanie)

·         samodzielnie buduje spójne, logiczne, rzeczowe wypowiedzi na podany temat, w których przedstawia własne, ciekawe stanowisko lub płynnie dowodzi przyjętych racji za pomocą popartych przykładami argumentów uwzględniających różne konteksty kulturowe

·         tworzy oryginalne notatki, pougując sbogatym ownictwem

·         podejmuje próby własnej twórczości literackiej, świadomie stosując różnorodne środki stylistyczne, parafrazuje utwory znanych twórców

·         pisze wypowiedzi oryginalne pod względem sposobu ujęcia tematu; wykazuje się szczelną dbałością o poprawność językową, bezbłędny zapis, logiczną i pomysłową kompozycję; jego język charakteryzuje się własnym stylem lub jego zaczątkami 

·         aktywnie uczestniczy w realizacji projektów, będąc przewodniczącym grup projektowych lub pełniąc inną ważną dla danego projektu funkcję 

·         proponuje tematy rozmów odnoszące się do omawianych utworów

·         aktywnie uczestniczy w dyskusji jako dyskutant lub przewodniczący, rzeczowo przedstawia swoje stanowisko i wnioski, formułuje oryginalne, przemyślane sądy
i spostrzeżenia

·         interpretuje głosowo wygłaszany z pamięci lub czytany tekst, uwzględniając funkcję zastosowanych środków stylistycznych, charakter tekstu, konteksty

·         przejawia szczególną dbałość o kulturę słowa

·         oceniając pracę innych, przedstawia krytyczną, rzeczową reeksję wynikają
z wnikliwej analizy wykonanych zadań i erudycji polonistycznej, pozostaje przy tym bezstronny i życzliwy

 

Kształcenie językowe (gramatyka języka polskiego, komunikacja językowa i kultura języka, ortografia i interpunkcja)

·    wykorzystując wiedzę o języku, odczytuje sensy symboliczne i przenośne w tekstach kultury jako efekt świadomego kształtowania warstwy stylistycznej wypowiedzi

·           samodzielnie poszerza wiedzę językową i wykorzystuje ją we własnych wypowiedziach

 

 

Ocenę celującą z przedmiotu otrzymuje uczeń , który rozwiązuje zadania złożone, problemowe , o podwyższonym stopniu trudności lub jest laureatem konkursów międzyszkolnych ( I, II, III miejsce ) lub rejonowych , wojewódzkich i ponad wojewódzkich (I, II, III miejsce lub wyróżnienie).


[1] Tłustą czcionką wyszczególniono treści, które pojawiają się po raz pierwszy w klasie 8.

Wiadomości

Kontakt

  • Szkoła Podstawowa Nr 9 w Gliwicach
    ul. Sobieskiego 14
    44-100 Gliwice
  • 32 239 13 62

Galeria zdjęć